መርዓን መቐረት ወግዕታቱን ኣብ ብሄረ ኩናማ – Eritrean Traditional Kunama Wedding

Eritrean Weddin / Marriage: Traditional Wedding Ceremony in the ethnic of Kunama in Eritrea.

ኣብ ዝበዝሕ ሕብረተሰብ ኩናማ፡ መርዓ ኣብ ድሌት ናይ ክልተ ተጻመድቲ ዝምርኮስ እዩ። ምናልባት ግን እቲ ወዲ ሓፋርን ድሌቱ ንምግላጽ ዝጽገምን ምስ ዝኸውን፡ ስድራ ቤቱ፡ “ጓል እከለዶ ከነማጽኣልካ?” ብምባል ምርጫ ክህብዎ ይኽእሉ።

ድሕሪ እዚ ከም ድሌቱ ይኸውን። ባዕሉ ዝጠመታ ጓል እንተሃልያቶ ግን፡ “ጓል እገለ ሕተቱለይ፡” ክብል ይኽእል። ዝበዝሕ ግዜ ስድራ ቤቱ ተቓውሞ ኣይህልዎምን እዩ። የግዳስ፡ ሓደ ሓደ ነገራት ከየረጋገጹ’ውን ሃንደራእ ኢሎም ኣይኣትዉን’ዮም።
ኣቐዲሞም፡ “ዋ ማይደ በ?” – ማለት “ዓይኖም ጽሩይ ድዩ?” ኢሎም ይሓቱ። ብዝኾነ መንገዲ ስድራ ወዲ ንኣኮታቱን ሓትኖታቱን ረኺቦም ይዘራረቡ። ጭውነቶምን ካልኦምን
ድማ የረጋግጹ። ምናልባት’ውን፡ እንዳ ጓል ጽቡቕ ምስ ሰብ ናይ ምውህሃድ ክእለት እንተዘይሃልይዎም ብኣሉታ ከጠምቶም ዝኽእልን ነቲ ሕጸ ዘተዓናቕፍ ክኸውንን ይኽእል።
ብኣንጻሩ ሕያዎት፡ መኽበርቲ ሰብን ስራሕን ምስ ዝኾኑ፡ ንመውስቦ ዘኽልክል ምኽንያት ኣይህልዎምን። እኳ ድኣ ንመውስቦ ተጠመትቲ ይኾኑ። ብድሕሪ’ዚ፡ ኣደ ወዲ በይና ወይ
ምስ ሓፍታ ነታ ጓል ዘይቲ ርእሲ፡ ኩሕሊ፡ ክዳን ሒዘናላ ይኸዳ።

ኣደ ጓል፡ “ናይ ደሓን ዲኽን ደኣ?፡ ” ትብለን። ንሳተን ድማ ጕዳይ መምጽኢአን ይገልጻላ። ኣደ ጓል ቃለን ድሕሪ ምስማዕ፡ “በላ ኣቐዲምና ከም’ቲ ግቡእ ጓልና ክንሓትት ኢና” ትብለን።
ብቆጸራ ከኣ ይፈላለያ። ስድራ ቤት ጓል፡ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ፡ ኩነታት እንዳ ወዲ የጻርዩ። ጸገም እንተዘይረኺቦሙሎም ድማ ነታ ጓል ብግቡእ ጸዊዖም ይሓትዋ።
ኩነታት ናይ’ቶም ዝሓቱላ ዘለዉ እውን ይግለጸላ። ድሕሪ’ዚ ነቲ ሕቶ ክትቅበሎ እንተደልያ፡ ነቲ ዝቐረበላ ህያብ ትቕበሎ። እንተዘየለ ግን ነቲ ክዳንን መመላኽዒ ደቀንስትዮን
ዝዓብለሎ ህያብ ትሕሰሞ። ጓል ነቲ ሕቶ ምሉእ ናይ ምቕባልን ምንጻግን መሰል ኣለዋ።
ከም ልምዲ ኣብ ሕብረተሰብ ኩናማ፡ “ስለምንታይ ዘይተቐበሉና?፡ ” ኢልካ ምቕያም ፍሉጥ ኣይኮነን።  ዝበዝሕ ግዜ እቲ ህያብ ጓል ዋላ’ውን እታ ጓል እንተኣበየቶ፡ “ጓልና’ንድያ
ናብ መን ከይዱና። ጽባሕ ንግሆስ ዘይብሓደ ዘለና፡ ግድን ክንዳላለ እንዲና” ብምባል፡ እተን ኣንስቲ ነቲ ህያባት ገዲፈንኦ ይኸዳ። እንተ ተቐቢላቶ ድማ ብቐጥታ ናብ መስርሕ ሕጸ ይእቶ።
ኣቀዲምካ ጓል ምሕታት ንቡር ኮይኑ፡ ሕራይ ምስ ተባህለ ንሕጸ ምድላዋት ይግበር፡ ኣብ ሕጸ ኣደ ወዲ ቁሩብ ስዋ ተዳሉ፡ ንእሽቶ ፋስን ኣንባር ናይ ኢድን ጻዕዳ ሻሽን ኣዳልያ ድማ።

ሔማኦም ዘይፈትሑን ቦኽሪ ውላድ ዘይሞቶምን ሰብኡትን ክልተ ኣንስቲ ድማ ብተመሳሳሊ ሒማ ዘይፈትሓን ቦኽሪ ውላድ ዘለወንን “ናቻ” (ንጹሃት) ተባሂለን ምስ ውሑዳት ዓበይቲ ዓዲ ይጽውዑ፡ ነታ ንእሽቶ ፋስን ኣምባርን ብላኻ ጠምጢሞም ብሻሽ ይሽፍንዎ፡ ብፍሉይ ቅዲ ዝተሰርሐ ፊን ብዝበሃል ስርሓት ካይላ እናተቐባበሉ ስዋ ይሰትዩ፡ “ከምዛ ሎሚ መዓልቲ ዝወዓልናዮ ብሩኽ መዓልቲ የውዕለና” ኢሎም ጸሎት የብጽሑ።
በቲ ላኻ ዝኣለኽዎ ማይ ኣእጋሮም ይሕጸቡ። ብድሕሪ’ዚ፡ እተን ክልተ ኣንስቲ ነቶም ክልተ ሰብኡት ዘይቲ ይልኽዮኦም። ካብዚ እቲ ዝተረፈ ስዋ ይስተ። ድሕሪ ክልተ ወይ ኣርባዕተ
ለይቲ፡ ሰብ ኩሉ ምስ ደቀሰ፡ እቶም ክልተ ሰብኡት ነታ ዝጠቕለልዋ ፋስ ንእንዳ ጓል የብጽሕዋ፡ ኣብ ገሊኡ፡ እታ ጓል ነታ ፋስ ክትርእያ የብላን ስለዝበሃል፡ ኣደኣ ብዘይ ድምጺ
ተጠንቂቓ ተቐቢላ፡ ኣብ ትሕቲ ቆፎ እኽሊ ተቐምጣ፡ ኣብዚ ግዜ ዝኾነ ቃል ኣይለዋወጡን’ዮም። ኩሉ ነገር ብተግባር’ዩ ዝግለጽ። ካብዛ ዕለት እታ ጓል ካብ ገዛ ኣይትወጽእን’ያ።
ኣብ ገዛ ኮይና ተንኮበት፡ መሸርፈት፡ ዘንብል መሳሊ ካብ ላኻ ትፍዕል። ሓደ መንእሰይ፡ ንሕጽይቱ ግራት ክሓርሰላ ምስ ዝደሊ ኣዕርኹቱ ይዕድም። ኣቐዲሙ ግን ምስ ሕጽይቱ ይዘራረብ። ንሳ ድማ ዓቕማ ብዝፈቐዶ እኽለ-ማይ ተዳሉ።

Eritrean Traditional Wedding Ceremony of the Kunama tribe in Eritrea
ወፋሮ ኣቐዲሞም ብድሮ ናውቲ ማሕረስ ናብ ግራት እንዳ ጓል ኣብጺሖሞ ይሓድሩ። ንግሆ ገስጊሶም ከኣ፡ ቅድሚ ጸሓይ ብራቕ ስርሖም ይጅምሩ። ዓበይቲ ዓዲ ይዘርኡ፥ ኣጓብዝ ይሓርሱ፡ ኣዋልድ ድማ እኽለ-ማይ ይቐራርባ። እንተኾነ ግን፡ እቶም ኣጓብዝ፡ “ግራት ጓል ኣሞንጕኻ ከመይ ኣቢልካ ይብላዕ፡” ብምባል፡ ካብ ዝጀመርዎ ክሳብ ስራሕ ዝዓሙ እኽለ-ማይ ኣይለኽፉን’ዮም።

የግዳስ እተን ኣዋልድ እናሓረሱ እንከለዉ፡ “ኣይፋ” የቐብለኦም። ኣእዳዎም ዕርፊ ከይለቐቐ (ስራሕ ከይገደፉ) ድማ ነቲ ባህላዊ መስተ ይሰትይዎ። እቲ ስራሕ ምስ ተዛዘመ ግን፡ ዓበይቲ መጺኦም፡ “ደጊምሲ ይእከልኩም፡ ውሑድ ኣየስለጥኩምን፡ ብርክኹም ሰይርኩም እኽለ-ማይ ልኸፉ” ይብልዎም። ኣብዚ ግዜ እዚ’ውን እንተኾነ ዘረባ ናይ’ቶም ዓበይቲ ዘይኮነስ ዝያዳ ኩነታት ናይቲ ስራሕ እዮም ዘስተብህልሉ። ስራሕ ምዝዛሙ ምስ ፈለጡ ከኣ ኮፍ ኢሎም ነብሶም ይፈቕዱ።
እቲ ስራሕ ግን በቲ ሕጹይ ንሕጽይቱ ዝገብሮ ውዕለት ጥራይ ዝውዳእ ኣይኮነን። ሕጽይቲውን እዋና ሓሊያ ውዕለታ ትኽሕስ እያ። እዚ ድማ ኣብ እዋን ጻህያይ ይኸውን። ልክዕ ከምቲ ናይ ሕጹይ፡ ሕጽይቲ’ውን መሓዙታ ዓዲማ፡ እኽለማያ ተዳሉ። ንሕጹያ’ውን ትሕብሮ። ንሱ’ውን እቲ ብወገኑ ዘድሊ ምቅርራባት ይገብር። መዓልቲ ወፈራ ምስ ኣኸለ፡ መሓዙት ጓል ተኾሓሒለን፡ ተቖኒነን ተሸላሊመን ይመጽኣ።
እዘን መሓዙት’ውን ልክዕ ከም’ቶም ኣጓብዝ ብዘይካ “ኣይፋ” እኽለ- ማይ ከይጠዓማ፡ ተመኪሐን፡ ምሉእ መዓልቲ ክጽህይያ ይውዕላ። ኣብዚ ጻህያይ ኣወዳት’ውን ይሕወስወን’ዮም። ብሓባር ተር ኢሎም ተሰሪዖም ይጽህyዪ። እቶም ኣወዳት፡ ነተን ደቀ-ንስትዮ ከይደኽማ ብሓልዮት የብrይወን።
ዝተፈላለየ ንእኽሊ ዝውድስን ድኻም ዘበራብርን፡ ሞራል ክብ ዘብል ደርፍታት ይደርፉ። ኣጋጣሚ ኣብ ሰፈር ጻጸ እንተበጺሖም ግን “ሽዳባ”። ዝበሃል ጸወታ ይጻወቱ፡ እቲ ወፈራ ብኸም’ዚ ኣገባብ ይቕጽል። ጻህያይ ናይቲ ግራት ሕጹይ፡ ብኣጋ እንተ ወዲኦሞ ኣብቲ ከባቢ ናብ ዝርከባ ገርሁ ይቕጽሉ። ናይ መን ብዘየገድስ ክሳብ መሬት ዓይኒ ሒዙ ጸልማት ዝፈላልዮም ግራውቲ ይዓሙ።
ገለ ግዜ እውን እቶም ደቂ ተባዕትዮ ናብ ከባቢኦም ናብ ዝርከብ ሩባ ወሪዶም ምስ ደቂ ጎደቦኦም ቅልስ ይገጥሙ። እዚ ናይ ወፈራ ግዜ ኣብ መንእሰያት እዚ ሕብረተሰብ ግዜ ስራሕ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ግዜ ጸወታን ፍቕርን እውን’ዩ።

ኩሉ ስራሕን ጸወታን ምስ ተወድአ ተተሓሒዞም ኣማስያኦም ንገዛ የምርሑ። ኣብ መንገዶም ከኣ፡ ብዛዕባ እኽሊ እናደረፋ ይኸዱ። ዓበይቲ ዓዲ ዓዲሞም ከኣ ብፍቕርን ስኒትን ይምገቡ። የዕሩኽቱ’ውን ብሓባር ኣጣል ይሓርዱለን።ነቶም ወፋሮ ብእኽለ-ማይ ምእንጋድ ግድን ዘይተርፍ ኣካል ናይቲ ወፈራ’ዩ። ሕሩድ እንተሃልዩ ከኣ ዝበዝሕ ግዜ እቲ ሕጹይን ብጾቱን እዮም ዝቕርብዎ።
ሳንቲና ደበሳይ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close