ምስጢር ፍቕሪ ካልኣይ – ፪ ክፋል – Mistir Fqri Kalay – Part 2

“ሓደ ሰብ ንዕግበትካ ወይ ውሕስነትካ ማዕረ ናቱ እንተ ሰሪዕዎ፡ ኣፍቂሩካ’ሎ።” – ሃሪ ስታክ ሳሊቫን “ክልተ ልቢ ብፍቕሪ እንተ ተጣቢቐን፡ ዋላ ንጉስ ክፈልየን ኣይክእልን’ዩ።” – ምስላ ቱርኪ ኣብ ሚያዝያ 1987 ኣስታት 300 ሰባት – ፕረዚደንትታት፡ ነገስታት፡ ከዋኽብቲ ፊልም፡ ሰብ ንዋይን ካልኦት ተጠመትቲ ሰባትን፡ ናብ ጀነቫ ኣትዮም። ካብ ኣርባዕቲኡ ኵርናዓት ዓለም ክቡር ዕንቍን ስልማትን ክገዝኡ’ዮም ተኣኻኺቦም። ኣብ ውሽጢ ሒደት ሰዓታት፡ ብ50 ሚልየን ዶላር ተሸይጡ።

እቲ ዕንቍን ስልማትን ንጉስ ኤድዋርድ ሻሙናይ ናይ እንግሊዝ ንዋሊስ ሲምሰን ህያብ ዘበርከተላ’ዩ። ልዑል ኤድዋርድ ኣብ 1894 ተወሊዱ። ወዲ ንጉስ ጆርጅ ሓሙሻይ ናይ እንግሊዝ’ዩ። እታ ስድራ ኣብ ቤተ መንግስቲ ባኪንግሃም’ያ እትቕመጥ። ኣብቲ ቤተ መንግስቲ 6,000 ክፍልታት ኣባይቲ ኣለዉ። ህጻን ኤድዋርድ ምስ መሳትኡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣይኣተወን።

Eritrean Mistir Fqri Kalay Kefal - 2

ኣብ ውሽጢ ቤተ መንግስቲ ናይ ውልቂ መምህር ነይርዎ። “ማንሲል ዝበሃል ማሕቋቕ ሰብኣይ ነይሩ መምህረይ። ገጽ ሓምለ-ሰነ እዩ። ብዙሓት መጽሓፍቲ ነይሮምኒ። የግዳስ፡ ስእሊ ስለ ዘይነበሮም የሰልችዉኒ ነይሮም።” ዝኽሩ ገሊጹ። ኤድዋርድ ምስ መሳትኡ ክጻወት ዕድል ስለ ዘይነበሮ፡ ብጽምዋ ተበሊዑ።

ኣብ ትምህርቱ ንፉዕ ብዘይ ምንባሩ፡ ብወላዲኡ ቀጻሊ ይግናሕን ይቕጥቀጥን ነይሩ። ኣብ ጽድያ 1911 ንጉስ ጆርጅ ንኤድዋርድ ወዱ፡ “ኣብ ዝመጽእ ወርሒ፡ ልዑል ዌልስ ክሸመካ’የ።” ኢልዎ። ኤድዋርድ ጉህዩ። ኣብ ዝሰዓባ ክልተ መዓልታት ብብኽያት ተነኽኒኹ። እቲ ጽንብል ብ10 ሰነ 1911 ብድምቀት’ኳ እንተ ተፈጸመ፡ ኤድዋርድ ብፍርሒ ከንፈጥፍጥ ውዒሉ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ ንሓደ ዓመት ምስ ተማህረ፡ ኣብ ቀዳማይ ኵናት ዓለም (1914-18) መንፈሱ መታን ከረጋግእ ከቲቱ።

“ኣብ ሰራዊት ምስ ዝተፈላለዩ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ሰባት ከዕልል ዕድል ስለ ዝረኸብኩ፡ ኣመና ሕጕስ ነይረ። ደም፡ ጫውጫውታን ኵናትን ስለ ዝርኣኹ ግዳ፡ ሓጐሰይ ምሉእ ኣይነበረን። ምሳይ ዝነበሩ ኣብ ጐድነይ ወዲቖም ስለ ዝረኣኽዎም፡ ዝርሳዕ ዝኽሪ ኣይኮነን ዘለኒ።” እቲ ኵናት ምስ ተዛዘመ፡ ናብ ቤተ መንግስቱ ተመሊሱ። ንኣቡኡ፡

“ሃገራት ስለምንታይ ንሓድሕደን ከም ዝናቘታ ኣይተረድኣንን። እቲ ኵናት ተዛዚሙ’ሎ። የግዳስ፡ ዝተለወጠ ነገር ኣይርኣኹን። ገና ሚልየናት ኣህዛብ ብዓጸቦ ይሳቐዩ ኣለዉ። እዚ ቅኑዕ ኣይኮነን። ገለ ነገር ክግበር ኣለዎ!” ክብል ርእይቶኡ ገሊጹሉ። ንጉስ ጆርጅ፡ “ኣብዚ ቤተ መንግስቲ ሓዊ እናሰሓንካ፡ ንዓለም ክትቅይራ ከቶ ኣይትኽእልን ኢኻ።

ንኣህዛብ ኣብ ዘዘለዉዎ እናዘርካ ከተዘራርቦም ይግባእ። ዝብሉኻ ትሰምዖም። ንጉስ ምስ ኮንካ ድማ፡ ንዓለም ምችእቲ ክትገብራ ትኽእል።” ዝብል ኣባታዊ ምኽሪ ኣስኒቕዎ። ካብ 1920 ኣትሒዙ ንዝቐጸላ ሓሙሽተ ዓመታት፡ 240 ሽሕ ኪሎ ሜትር ብምጕዓዝ ኣብ 45 ሃገራት ዑደት ፈጺሙ። ኣብ ህንዲ፡ ኣርጀንቲና፡ ናይጀርያ፡ መክሲኮ፡ ኒውዝላንድ፡ ጀርመን፡ ጃፓን፡

… ተራእዩ። ኣብ ቶሮንቶ 50 ሽሕ፡ ኣብ ኬፕታውን 190 ሽሕ፡ ኣብ ፓሪስ 300 ሽሕ፡ ኣብ ኒውዮርክ 500 ሽሕ፡ ኣብ ሜልቦርን 750 ሽሕ፡ … ኣህዛብ ተቐቢሎምዎ። ሓንቲ ጋዜጣ ከም ዘስፈረቶ፡ “ልዑል ኤድዋርድ ፍሉይ እዩ። ካብ ማኪናኡ ወሪዱ፡ ብእግሩ ኣብ ጐደናታት ሸናዕ ይብል። ብኣእዳዉ ኣእላፋት ሰባት ይጭብጥ። ብፍሽኽታ የዕልሎም። ወርቃዊት ልቢ ዘላቶ፡ ናይ ህዝቢ ሰብ’ዩ።”

ዝብል ይርከቦ። ልዑል ኤድዋርድ ካብ ዝተላለዮም ብዙሓት ሰባት ሓንቲ ወ/ሮ ዋሊስ ሲምሰን እያ። ንሳ ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሌላኦም፡ ኣብቲ ልዑል ዘለዋ ነቐፌታ – ካብ ኣተሓሳስብኡ ክሳብ ኣከዳድናኡ ብዘይ መራግእቲ ኣርጊፋትሉ። ወዮ ልዑል ብሓጐስ ክፍንጫሕ እናደለየ፡ “ሓንቲ መዓልቲ ንጉስ እንግሊዝ ክኸውን’የ። ክንዲ ዝኾነ፡ ሰባት ይፈርሑኒ። ‘ሰማይ ብጫ’ዩ።

ረቡዕ ፋልመይቲ መዓልቲ ናይ ሰሙን እያ። ስኮትላንድ ካብ ካናዳ ትዓቢ…።’ እንተ ኢለዮም፡ ‘እወ ጐይታና!’ ይብሉኒ። ንስኺ ግዳ፡ ኣነ ኣሰልካዪ ፍጥረት ምዃነይ ደርጕሕክለይ። ንፈለማ ግዜ ሓቂ ኣንቲጕክለይ። ብዙሕ አድንቐኪ።” ኢልዋ ብዘይ ቃልዓለም። ዋሊስ ኣብ 1896 ኣብ ባልቲሞር- ኣመሪካ ተወሊዳ። ንኣቦኣ ኣይትፈልጦን’ያ።

ጓል ሓሙሽተ ወርሒ እንከላ ሞይቱ። ኣብ ዕስራ ዓመታ ምስ ዊንፊልድ ስፐንሰር ተመርዕያ። እናሰኸረ ክቕጥቅጣ ስለ ዝጀመረ፡ ክትፋታሕ መሪጻ። ድሕሪ ሒደት ኣዋርሕ፡ ምስ ኤርነስት ሲምሰን ዝበሃል ሕያዋይ ሰብኣይ ተመርዕያ። ልዑል ኤድዋርድ ምስ ዋሊስ ካብ ዝተላለየላ ዕለት ጀሚሩ፡ ኣብ ሰሙን ሓንሳእ ወይ ክልተ ሻብ የዕልላ ነይሩ። ናይ ሓባር ዓርከ-መሓዛ ነይሮምዎም። ብቐጻሊ ኣብ ፓርቲ ይራኸቡ።

መጻሕፍቲ ምንባብ፡ ምስ ሰባት ምዕላልን ናብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ምብጻሕን ልምዳ ኣመና መሲጥዎ። ኣብ መንጎ ክልቲኦም ምስጢር ዝበሃል ተሪፉ። ናይ ልቦም የዕልሉ። ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናተቐራረቡ መጺኦም። ልዑል ኤድዋርድ ኣብ ሰነ 1933 ንወ/ሮ ዋሊስን በዓል ቤታ ሲምሰንን ኣብ ጽምብል ዕለተ ልደቱ ምስኡ ክውዕሉ ብኽብሪ ዓዲምዎም። ንሱ’ውን ናብ ገዛኦም ዳርጋ ዕለታዊ ክመላለስ ጀሚሩ።

ጸኒሑ ነቶም ሰብ ሓዳር ምስኡ ኣብ በረድ ኦስትርያ ክንሸራተቱ ዓዲምዎም። ኤርነስት ሲምሰን፡ “ኣነ ኣብ ኣመሪካ ዋኒን ስለ ዘለኒ ክገይሽ’የ። ዋሊስን ኣሞኣን ግና፡ ምሳኻ ክኸዳ ይኽእላ እየን።” ኢልዎ። ዋሊስ ጸኒሓ ከም ዝገለጸቶ፡ “ናብ ኦስትርያ ክንገይሽ እንከለና፡ መሓዙት ነይርና። ናብ ሃገርና ክንምለስ እንከለና፡ መጣፍእቲ ፍቑራት ኴንና።

ድሕሪ ሒደት ኣዋርሕ፡ ኤድዋርድ ንመርዓ ሓቲቱኒ። ሕልሚ ኮይኑ ተሰሚዑኒ።” * * * ፍቕሪ ከም ውሕጅ ንዝረኸቦ’ዩ ዝወስድ። የግዳስ፡ ከም ውሕጅ ቁልቁል ጥራይ ኣይኮነን ዝሕንበብ። ናብ ዓቐብ ኣብ ምሕኳር ሰናፍ ኣይኮነን። ንተራ ኣይብል ንንጉስ፡ ንኹሉ ይማርኽ።

ፍቕሪ ብዙሕ ኵርናዓት ኣለዉዎ።

  • ሮማንቲካዊ (romantic)፡
  • ኣረሳሳኒ (exciting)፡
  • ኣወላፊ (obsessive) ከምኡ’ውን፡
  • ዘይርትዓዊ (irrational) ክኾኑ ይኽእሉ።
  • ፕላቶኒካዊ (ጾታዊ ርክብ ዘይብሉ ፍቕሪ)፡
  • ህዱእ (calming)፡ ርህሩህ (altruistic)፡
  • ርትዓዊ (sensible)፡

… ዝበሃሉ ኵርናዓት ፍቕሪ ኣለዉ። ብዛዕባ ፍቕሪ ክሳብ ክንደይ ከም እንፈልጥ ምንጽጻር ምእንቲ ክጥዕመና፡ ነዞም ሓቅታት ምስ ርድኢትና ነነጻጽሮም፥

  • ፩ – 1. ንብዙሓት ሰባት ከነፍቅር ንኽእል። ብዙሕ ግዜ ከነፍቅር ንኽእል። ገለ ሰባት ብዙሕ ግዜ ዝምርዓዉ፡ ከምኡ ስለ ዝኾነ’ዩ። ምስ መተዓብይትና፡ ምስ መቓርብትና፡ ምስ መማህርትና ወይ መሳርሕትና ናይ ምምርዓው ዝያዳ ዕድል ኣለና።
  • ፪ – 2. ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቀንስትዮ ንላዕሊ ኣብ ፍቕሪ ይወድቁ። ፍቕሪ እንተ ዘይተመሊስሎም፡ ዝያዳ ዝህሰዩ’ውን ንሳቶም እዮም።
  • ፫ – 3. ናይ ዘመንና ሓዳር ዳርጋ ብፍርቂ ብፍትሕ ይዛዘም ስለ ዘሎ፡ ፍቕሪ ንኹሎም ጸገማትን ዕንቅፋታትን ከም ዘይፈትሕ መርኣያ’ዩ። ኣብ ዓሌት፡ ብሄር፡ ሃይማኖት፡ ቁጠባ፡ ትምህርትን ዕድመን ዝህሉ ምፍልላይ፡ ንፍቕሪ ከጎናድቦ (Stifle) ይኽእል።
  • ፬ – 4. ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ብማዕረ – እምነት፡ ቅንዕና፡ ርድኢትን ክብረትን ይደልዩ።
  • ፭ – 5. ዋላ ሓቀኛ ፍቕሪ ክሳብ መጠረሽታ ዘይክዘልቕ ይኽእል። ጽቡቕ ሓዳር ኩሉ ሻብ ክሳብ መጠረሽታ ይቕጽል ማለት ኣይኮነን። ንሕና ካብ ኣቦሓጐታትና ንላዕሊ ነዊሕ ዕምሪ ኣለና። ዓለምና ዝያዳ ትተሓላለኽ ኣላ። መጻምድቲ ድማ፡ እናዓበዩን እናበሰሉን ክመጽኡ እንከለዉ ይልወጡ ኣለዉ።
  • ፮ – 6. ገለ ሰባት ካብ ሕማቕ ሕሉፍ ተመኵሮ ፍቕሮም ተበጊሶም፡ ተጠራጠርትን ዘይኣፍቀርትን ዝኾኑ ኣለዉ። ካልኦት ምሒር ርእሰ ምእኩላት ስለ ዝኾኑ፡ ፍቕሪ ክልግሱ ኣይወሓጠሎምን’ዩ።
  • ፯ – 7. ፍቕሪ ዋሕስ ሓጐስን ድሕነትን ክኸውን ኣይክእልን’ዩ።
  • ፰ – 8. ብልቦም ዝፋቐሩ ሰባት ንስለ ሓድሕዶም መስዋእቲ ይኸፍሉ። የግዳስ፡ ስምዒታውን ኣካላውን ግህሰት ክጽወር ኣይግባእን። ወዮም እተጐድኡ ክጕህዩ፡ ክሓርቁ፡ ክጭነቑን ቂር ክብሎምን ግድን’ዩ።
  • ፱ – 9. ኣብቲ ሮማንቲካዊ መድረኽ ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ካብ ፍቕሪ ንላዕሊ ኣብ ጾታዊ ርክብ ከተኵሩ ይኽእሉ። እቲ ፍቕሪ ምስ በሰለ ግና፡ እቶም መጻምድቲ ኣብ ምትእምማን፡ ትዕግስትን ንመጻምድቶም ተደላዪ ኮይኑ ከም ዝስምዖ ኣብ ምግባርን ክጸቕጡ ይጅምሩ።
  • ፲ – 10. ኣብ መላእ ዓለምና ብዙሓት ብስድራ መጻምዲ እተሰርዑ መርዓታት ዕዉታት ይኾኑ ስለ ዘለዉ፡ ፍቕሪ ኣብ ሓዳር ግድነታዊ ቅድመ ኵነት ረቛሒ ኣይኮነን ናብ ዝብል መደምደምታ ይወስደና።

ካልኦት ረቛሒታት ከም ተመሳሰልቲ ክብርታት፡ ተመላላኢ ሸቶ ኣብ ህይወት፡ ተመሳሳሊ ኣረኣእያ ኣብ ኣተሓሕዛ ገንዘብ፡ ኣተዓባብያ ቈልዑ፡

… ማዕረ ፍቕሪ ኣብ ሓዳር ኣገዳስነት ኣለዎም። ብሓፈሻ፡ ንመን ክንምርዖ ከም ዘለና ኣብ ዝብል ነጥቢ ፍቕሪ ሓደ ካብ ረቛሒታት እምበር፡ ንበይኑ እንኮ ረቛሒ ኣይኮነን።

ብዙሓት ሊቃውንቲ፡ ንፍቕሪ ማእለያ ዘይብሉ ትርጕም ክወሃቦ ከም ዝኽእል ይሰማምዑ። እቲ ምንታይሲ፡ ፍቕሪ ኣብ ዓቐንን ጻዕቅን ይፈላለ’ዩ። ኣብ ርእሲኡ፡ ትርጕም ፍቕሪ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሕብረተሰባት ዝተፈላለዩ ትርጕም ክወሃቦ ይኽእል። ብውሑዱ ኣብ ፍቕሪ ሰለስተ ባእታታት ክካተቱ የድሊ።

፩ – 1. ንመጻምድኻ ከተሐጕሶን ክትቃደዎን ፍቓደኛ ምዃን። እዚ እንኮላይ ንሕድገትን መስዋእትን የጠቓልል።

፪ – 2. ንጌጋታትን ሕጽረታትን መጻምድትኻ ምቕባል።

፫ – 3. ብዛዕባ ህይወት መጻምድኻ ልክዕ ከም ናትካ ገይርካ ምግዳስ።

ኣብ ዝኾነ ዓይነት ፍቕሪ፡ ብዛዕባ መጻምድኻ ምሕላይ (caring) እምብዛ ኣድላዪ እዩ። ሽሕ’ኳ ፍቕሪ ሓያል- ተምሳጥ (passion) ዝናፈቕ እንተኾነ፡ ምክብባር እቲ ዝያዳ ኣገዳስነት ዝወሃቦ ክፋል’ዩ። ሊቕ ስነ ልቦና ኤሪክ ፍሮም፡ “እታ ዘፍቀርክዋ ጓለንስተይቲ ንባዕላ ክትብል ዕብየት ከተርኢ እደሊ። ንባዕላ ክትብል ብቕዓታ ከተንጸባርቕ እጽበያ። ዕብየታ ብናታ መንገዲ ከተረጋግጽ እብህግ። የግዳስ፡ ንዓይ ብእተገልግለሉ መንገዲ ክትዓቢ ኣይደልያን’የ።”

ብምባል ጽሒፉ’ሎ። ምክብባርን ምትሕልላይ እንተ ዘይብሉ፡ ወዮ ዝምድና ኣብ ፍቕሪ እተሰረተ ኣይኮነን። ከምዚ ዓይነት ዝምድና ጥዕና ዝጎደሎን ምትዕልላቕ ዝዓብለሎን’ዩ። ከም ሳዕቤኑ፡ እቶም መጻምድቲ ኣብ ማሕበራዊ፡ ስምዒታውን ኣእምሮኣውን ዕብየቶም ድሩታት ይኾኑ። “ህይወት ብዘይ ፍቕሪ ብላሽ እያ።”

– ማክሲም ጐርኪ “ኣፍቂርካ ክትጥለም ይበልጽ፡ ካብ ብጕንዱ ዘይምፍቃር።”

– ኣልፍረድ ሎርድ ተኒሰን 

Source: ሓዳስ ኤርትራ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close