ቬትናም – ናብ ወለዶታት ዝሰጋገር ዘሎ መዘዝ -ስሚ-

ውግእ ቬትናም ካብ ዘብቅዕ 40 ዓመታት’ኳ እንተኣሕለፈ፡ ኣብ ህዝቢ እታ ሃገር ሰሪጹ ዘሎ ስንክልና ዘስዕብ – ካብ ወለዲ ናብ ደቂ ዝሰጋገር ናይ ጥዕና ጸገማት፡ ክሳዕ ሕጂ ይረአ ኣሎ።
ጫካታትን ለምለም ናይ ሩዝ ሕርሻታትን፡ ን10 ዓመታት ብዝቐጸለ ኮነ ኢልካ ናይ ምምራዝ ስራሕ ተሰሚሙ፡ ንሰብ ኰነ ንእንስሳ ዘይጠቅም ቃድራ ኰይኑ ኣሎ። ነዚ ናብ ንቡር ንምምላስ እምበኣር፡ ናይ ብዙሕ ዓመታት ጻዕሪ ከም ዘድልዮ እዩ ዝግለጽ።
ካብ መጀመርታ 60ታት ኣትሒዙ፡ ዘራእቲ ሩዝ ቬትናም ንምጥፋእ – ካብ ነፈርቲ ኣመሪካ ኣብ ሕርሻታት ስሚ ክንስነስ ከም ዝጸንሐ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ብሚልዮናት ዝቝጸር ሄክታራት እዩ ባዲሙ።
ኣመሪካውያን፡ ሰራዊት ቬት-ኮንግ ክጠፍእ እንተዀይኑ፡ ‘እቲ ዝነብረሉን ዝንቀሳቐሰሉን ዕሙር ኣግራብ (ዱራት) ብዘንቅጽ ስሚ ክጠፍእ ኣለዎ’ ዝብል እምነት ስለ ዝነበሮም፡ ኣብታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ዝነበሩ ጫካታት ‘ኤጀንት ኦራንጅ’ ዝተባህለ ስሚ ብነፈርቲ ከም ዝንስነስ ገበሩ።
እዚ ስሚ’ዚ፡ ኣብ ልዕሊ ገረብ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ኣብ ልዕሊ ህይወት ዘለዎ ፍጡር ኩሉ ኣጽናቲ ከም ዝነበረ ይፍለጥ። እቲ ስሚ ዝኣተዎ ማይ ዝሰተየ፡ በቲ ኣየር ዝተጸልወ ወይ ኣብ ዝተበከለ ሓመድ ዝበቘለ ዘርኢ ዝተመገበ፡ ካብ ወለዲ ናብ ውሉድ ዝሓልፍ ናይ ስንክልና ሕማም የሰጋግር።

 
ሕጂ እውን ህጻናት ቬትናም፡ ካብ ቀዳሞት ወለዶም ብዝሓለፎም ናይ ሰረት ስንክልና – ብዘሰክፍ ኩነታት ጥዕና ይውለዱ ከምዘለዉ ይፍለጥ። ብመሰረት ጸብጻባት መንግስቲ ቬትናም፡ ኣብቲ ን10 ዓመታት ዝቐጸለ ስሚ ናይ ምንስናስ መጥቃዕቲ፡ ልዕሊ 4 ሚልዮን ህዝቢ ግዳይ ከም ዝዀነ ይግመት።
ቬትናም ነቲ ኣስታት 3 ሚልዮን ካብ ዜጋታታ ዝቐተለ መሪር ውግእ ኣሕሊፋ፡ ንቕድሚት ኣብ እትርእየሉ ዘላ እዋን – ክጠፍእ ዘይከኣለ ናይ ስንክልና ውርሻ ኣጸጊምዋ ኣሎ።
ፈረንሳ፡ ካብ 1850ታት ጀሚራ ሃገራት ኢንዶ-ቻይና ኣብ ዝበሃላ፡ ቬትናም፡ ካምቦዲያን ላኦስን ወራራት ብምክያድ፡ ነዊሕ ዓመታት ኣብ ዝወሰደ ውግእ ነቲ ቦታ ተቘጻጺራ ግዝኣታ ከም ዝገበረቶ ይፍለጥ።
ቬትናማውያን ናይ ድብያ ውግእ ይፍትኑ እኳ እንተነበሩ፡ ንፈረንሳ ክሰጒግ ዝኽእል ዓቕሚ ኣይነበሮምን። ካልኣይ ውግእ ዓለም ክጅምር እንከሎ ግና፡ ብኮሙኒስታዊ ሰልፊ ኢንዶ-ቻይና ዝምራሕ ‘ሓባራዊ ግንባር ቬትሚንህ’ ዝተባህለ ውድብ ተመስሪቱ ኣንጻር ፈረንሳ ክዋጋእ ጀሚሩ።
NELLIS AIR FORCE BASE, Nev. — A B-52 Stratofortress from Barksdale Air Force Base, La., drops live ordnance over the Nevada Test and Training Range near here May 12 during an Air Force firepower demonstration. The demonstration showcases the Air Force’s air and space capabilities. (U.S. Air Force photo by Senior Airman Brian Ferguson)
ፈረንሳ ብናዚ-ጀርመን ተሳዒራ – ኣብ ፈረንሳ ኩርኩር ናዚ ዝዀነ መንግስቲ ቪቺ ዝበሃል ኣብ ትሕቲ ናዚ ዝመሓደር መንግስቲ ስልጣን ሒዙ። ስለ’ዚ፡ ኢንዶ-ቻይና እውን ቀጥታዊ ብዘይኰነ ኢድ ኣብ ትሕቲ ስርዓት ናዚ ኣትዩ። ደጋፊት ጀርመን ዝነበረት ሃጸያዊት ጃፓን ድማ፡ ሓይላ ናብቲ ከባቢ ብምዝርጋሕ ናብ ኢንዶቻይና ኣተወት።
ኣመሪካን ቻይናን ከኣ፡ ነቲ ኣንጻር ፈረንሳ ክዋጋእ ዝጸንሐ ‘ሓባራዊ ግንባር ቬትሚንህ’ ብዕጥቂ ይድግፈኦ ነበራ። ሓባራዊ ግንባር ቬትሚንህ፡ ኣብ ኣጋ መወዳእታ ካልኣይ ውግእ ዓለም እናበርተዐን ብህዝቢ ዝነበሮ ተቐባልነት እናዓበየን መጺኡ።
ናዚ ጀርመን ኣብ ኤውሮጳ፡ ጃፓን ከኣ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ኤስያ ተሳዒረን። ኣብ 2 መስከረም 1945፡ መራሒ ናይ’ቲ ግንባር ሆቺ ሚኒ ኣብ ከተማ ሃኖይ ናጽነት ዲሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ቬትናም፡ ኣብ ቅድሚ ፍርቂ ሚልዮን ህዝቢ ኣዊጁ።
ቬትናም ናጻ ሃገር ምዃና። ኣብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ዝተዓወታ ሃገራት ብሪጣንያ፡ ኣመሪካን ሕብረት-ሶቭየትን ንናጽነት ቬትናም ምቕባል ኣበያ። ፈረንሳ ንቬትናም ምሓዝ ዓቕሚ ስለዘይነበራ፡ ብሪጣንያ ብደቡባዊ ቬትናም ሰራዊት ብምእታው፡ ኣንጻር ናጽነት ቬትናም ንዝዋጋእ ዘበለ ኩሉ ከተዕጥቕ ጀሚራ።
ደገፍቲ ናዚ ንዝነበሩ እሱራት ፈረንሳውያን እናፈትሐት ኣዕጠቐቶም። ፈረንሳ ደልዲላ ምስ ቀረበት ድማ፡ ናብ ቬትናም ተመሊሳ ንመንግስቲ ቬትሚንህ ካብ ከተማ ሃኖይ ሰጊጓ ነታ ሃገር ዳግም ኣብ ትሕቲ ግዝኣታ ኣእተወታ።
ቬትናማውያን ናይ ሓርነት ውግእ ቀጸሉ። እቲ ቀዳማይ ውግእ ኢንዶ-ቻይና ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ መንጎ ፈረንሳን ቬትናማውያንን ክግበር ዝጸንሐ ውግእ ጀሚሩ።
እቲ ኣንጻር ፈረንሳ ዝግበር ቃልሲ፡ ካብ ቬትናም ሓሊፉ ናብ ካምቦዲያን ላኦስን ሰገረ። ድሕሪ ምውዳእ ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ቬትናምን ህዝቢ’ቲ ከባብን ዘርኣየኦ ጥልመት፡ ህዝቢ ብነድርን ኒሕን ከምዝዋጋእ ገበረ። ሰሜናዊ ክፋል ቬትናም ካብ ሰራዊትን ምምሕዳርን ፈረንሳን ኣጽርየምዎ ስለዝነበሩ፡ ኣብ 1950 ኣብ ከተማ ሃኖይ ሓድሽ መንግስቲ ቬትናም ተመስረተ።

ቻይናን ሩስያን ከኣ፡ ነቲ ሓድሽ መንግስቲ ቬትናም ኣፍልጦ ሃባኦ። ፈረንሳ፡ ብሸነኽ ደቡብ ኣብ ከተማ ሳይጎን ካልእ መንግስቲ ቬትናም መስረተት። ነቲ ኣብ ከተማ ሳይጎን ዝተመስረተ መንግስቲ ድማ ኣመሪካን ብሪጣንያን ኣፍልጦ ሂበናኦ።

ኣብ መጀመርታ 50ታት ሓድሕዳዊ ውግእ ኮርያ ተጀሚሩ፡ ብኮሙኒስት ፓርቲ ዝምራሕ ሰራዊት ሰሜን እናገስገሰ ናብ ደቡብ ገጹ ስለዝቐረበ፡ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ከቢድ ስንባደ ፈጢሩ። ዝሑል ኲናት ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ዝበጽሓሉ ግዜ ብምንባሩ፡ ደቡብ ቬትናምን ደቡብ ኮርያን ካብ ኢድ ስርዓት ኮሙኒዝም ንምክልኻል ምዕራባውያን ብዘሎ ሓይሊ ክከላኸላ ተበገሳ።
ገለ ምንጭታት፡ ሰብ መዚ ኣመሪካ ቀንዲ ቤት-ጽሕፈት እዝታትን ጽዑቕ ሰራዊት ሰሜን ቬትናም ኣብ ዘለዎ መዓስከራትን ክሳዕ ኣቶማዊ ቦምባታት ንምድርባይ ሚስጢራዊ መደባት ዘውጽኡሉ ግዜ ምንባሩ የረድኡ።
ኣብ ሰሜን ብሰራዊት ቬትሚንህ ዝተመስረተ መንግስቲ እናሓየለ ክኸይድ እንከሎ፡ ሰራዊቱ ንደቡብ ቬትናም እውን ንምጥቕላል ብሓያሎ ግንባራት ይዋጋእ ነበረ። ንፈረንሳ ድማ፡ ኣብ ናይ 1954 ውግእ መዓስከር ‘ድየን ብየንፉ’ ብከቢድ ስዕረት ካብ ሃገራት ኢንዶ-ቻይና ከም እትወጽእ ገይርዋ።
ፈረንሳን ሰበ-ስልጣን ቬትሚንህን ኣብ ጀነቫ ተራኺቦም ብዝተገብረ ስምምዕ መሰረት፡ ፈረንሳ ንካምቦዲያ፡ ላኦስን ቬትናምን ኣረኪባ ወጺኣ። ቬትናም ድማ ብመሰረት እቲ ስምምዕ ክሳዕ ኣብ ሓድነት ዘብጽሕ ምርድዳእ ዝግበር፡ ንግዚኡ ኣብ ክልተ ተመቒላ።
ብርእሰ-ማላዊ ስርዓት ክመሓደሩ ዝደልዩ ቬትናማውያን ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ፡ ብኮሙኒስታዊ ስርዓት ክመሓደሩ ዝደልዩ ድማ፡ ካብ ደቡብ ናብ ሰሜን ብዙሕ ህዝቢ ግዒዙ። ኣብ ደቡብ ብምዕራባውያን ዝድገፍ መንግስቲ ክድልድል ዘኽእል መሰረት ተፈጢሩ።
ኣመሪካ ናይ ሰሜን ኮርያ ሰራዊት ናብ ደቡብ ከይጥሕስ ክትዓግቶ እኳ እንተኸኣለት፡ ኣብታ ሓውሲ ደሴት ነቕ ዘይብል ስርዓት ኮሙኒስት ብምምስራቱን፡ ኣብ ኩባ ዘካየደቶ ወራር (በይ ኦፍ ፒግስ) ብዘጋጠማ ስዕረትን፡ ኣብ ዓለም ዘለዋ ተኣማንነት እናጐደለ ዝኸይድ መሰለ።
ኣብ ደቡብ ቬትናም እውን ኣንጻር እቲ ምምሕዳር ዝዋጋእ ብሰሜናውያን ዝድገፍ – ብዝተማረሩ ሓረስቶት ዝቘመ ሰራዊት ቬት-ኮንግ ይዋጋእ ስለ ዝነበረ፡ ኣመሪካ ናይ ደቡብ ቬትናም መንግስቲ ክጸንዓሉ ዝኽእል ኣማራጺታት ከተስፍሕ ግድን ነበረ። ወተሃደራውያን ኣማኸርቲ ሰራዊት ብብዝሒ ምእታው ቀጸሉ።
ኣብ ግዜ ፕረዚደንት ኣይዘንሃወር 900 ዝነበረ ቁጽሪ ‘ወተሃደራውያን ኣማኸርቲ’፡ ኣብ ግዜ ፕረዚደንት ኬነዲ 16 ሽሕ በጺሑ።
ሰራዊት ደቡብ ቬትናም እናደኸመ ክመጽእ እንከሎ፡ እቲ ኣንጻሩ ዝዋጋእ ብሓረስቶት ዝቘመ ቬት-ኮንግ፡ እናሓየለን መዓስከራት መንግስቲ እናደምሰሰን መጽአ።
ምዕራባውያን፡ ነቲ ባዕላቶም ዘደየብዎን ዝሕብሕብዎ ዝነበሩን ፕረዚደንት ድየም፡ ናይ ኩሉ ስዕረት ተሰካሚ ክገብርዎን
መጥፊኢኡ ክሓስቡን ጀመሩ።
መወዳእታኡ፡ ብሲኣይኤ ዝተወደቡጀነራላት – ዕልዋ ኣካይዶም ካብ ስልጣን ኣውረድዎ’ሞ ተረሸነ። ኣብ ሳይጎን ዝነበረ ኤምባሲ ኣመሪካ፡ ነቶም ወተሃደራዊ ዕልዋ ዘካየዱ መኰንናት ዓዲሙ ኣገናዕ ከም ዝበሎም ምንጭታት የረድኡ።

ሰራዊት ቬትኮንግ ብሰሜናዊ መንግስቲ ሃኖይ እናተሓገዙ ክብርትዑ እንክለዉ፡ ኣብ ደቡብ ዝነበረ መንግስቲ ብተደጋጋሚ ዕልዋታት ይሕመስ ነበረ። ምዕራባውያን ነቲ ዝቐንጸልዎ ፕረዚደንት ድየም ዝናፍቑሉ ግዜ መጺኡ።

ካብ ከተማታት ወጻኢ ዝዀነ ገጠር፡ ዳርጋ ኩሉ ኣብ ትሕቲ ሰራዊት ቬትኮንግ ኣትዩ እንከሎ፡ ኣመሪካውያን ብግጉይ ሓበሬታታት ተስፋ ይገብሩ ነበሩ። ገለ ሰብ-መዚ ኣመሪካ ግና፡ ኣብ ፈተና ከም ዝኣትዉ ኣይሰሓትዎን። ፈረንሳ ዝረኸበታ ክንቅበል ኢና ዝበሉ ነይሮም እዮም።
ጆን ኤፍ ኬነዲ ብጥይት ተቐቲሉ፡ ጆንሰን ፕረዚደንት ኣመሪካ ምስኰነ፡ ነቲ እናተዳኸመ ዝኸይድ ዝነበረ ናይ ሳይጎን መንግስቲ፡ ብምሉእ ሓይሉ ክሕግዝ ጀሚሩ። ክሳዕ 1964 ኣስታት ሓደ ሚልዮን ወተሃደራት ኣመሪካ ኣብ ደቡብ ቬትናም ኣትዮም ምንባሮም፡ መዛግብቲ ታሪኽ የረድኡ።
ካብ ደቡብ ክሳዕ ሰሜን ከኣ፡ ኣብ ምልእቲ ሃገር ካብ ሰማይ ቦምባታት ክዘንብ ጀመረ። ኣብ ሰለስተ ዓመት ጥራይ፡ ኣብ ሰሜን ቬትናም ካብ 10 ሚልዮን ቶን ዝበዝሕ ቦምባታት ተተኲሱ።
ሰሜን ቬትናም፡ ኣብ ደቡብ ንዝነበረ ሰራዊት ቬት ኮንግ ከይትሕግዝን ርክባት መስመር ከተቋረጽን ዝተገብረ ፈተነ ፈሺሉ። መራሒ ሰውራ ሆቺ ሚኒ ንኣመሪካውያን ኣብ ዘስመዖ ናይ መዘኻኸሪ መደረ፡ “ ዕስራ ዓመት ውግእ ከተካየዱ እንተደሊኹም ዕስራ ዓመት ክንዋጋእ ኢና።
ሰላም እንተደሊኹም ከኣ ሕጂ ሰለም ክንገበርን ሻሂ ክንገባበዝን ንኽእል ኢና።” ከም ዝበለ ጸብጻባት የረድኡ። ቬትናም ኣብ ደቡብ ኤስያ ስርዓት ኮሙኒዝም ናይ ምዝርጋሕ ዕላማ ከምዘይነበራ፡ ገለ ኣመሪካውያን እውን ይሕብሩ ነይሮም እዮም።
ጃህራ ኣመሪካውያን ግና ኣየቋርጽን ዝነበረ። ንቬትናም “ናብ ዘመነ-በዓቲ” ክንመልሳ ኢና ዝብሉ ይስምዑ ነይሮም።
ኣብ ኣጋ መወዳእታ 60ታት፡ ኣመሪካ ናይ ሓያሎ ፈተውቲ ሃገራት ሓገዝ ሓቲታ፡ ጉዳይ ቬትናም ሓንሳእን ንሓዋሩን ይፈትሕ’ዩ ዝበለቶ ወተሃደራዊ ፕላን ኣውጺኣ ወራር ጀሚራ። ሰራዊት ቬትኮንግ ብወገኑ፡ ዘለዉዎ 85 ሽሕ ሚሊሽያ ሒዙ ኣብ ትሕቲ ወተሃደራት ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ዝነበራ 100 ከተማታት ብሓንሳእ መጥቃዕቲ ኣካይዱ።
መስዋእቲ ከፊሉ ንመደባት ኣመሪካ ኣምኪንዎ። ፕረዚደንት ጆንሰን ንካልኣይ ግዜ ኣብ ምርጫ ከይወዳደር ኣብዩ። ህዝቢ ኣመሪካ እውን ኣንጻር ውግእ ቬትናም ክቃወም ጀሚሩ። ካብ መወዳእታ 60ታት ክሳዕ ክፍላ 70ታት ሰራዊት ቬትኮንግ ብሰሜን ቬትናም እናተሓገዘ፡ ንሓይሊ ኣመሪካ እናኣድከመ ኣብ ሚያዝያ 1975 ንኸተማ ሳይጎን ተቘጻጺርዋ።
ክልተ ዝነበረት ቬትናም ከኣ ሓንቲ ኰይና። ሎሚ ቬትናም፡ ሕውስዋስ ስርዓተ-ቁጠባ እትኽተል፡ ምስ ኣመሪካን ካልኦት ተጻባእቲ ዝነበራ ሃገራትን ዲፕሎማስያዊ ርክባት ዘለዋ፡ ካብተን ብቕልጡፍ ዝዓብያ ዘለዋ ሃገራት ደቡብ ኤስያ ምዃና ይፍለጥ።

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close