Interview with founder of cheap DVD HIV Test – Stockholm

Eritrean Interview for more information in “English” Scroll down.

“ሚስጢር ዓወተይ ኤርትራዊ ህርኩትነት እዩ” ዶክተር ኣማን ርእሶም መሃዚ “Lab on DVD”
ብ1976 ኣብ ኣስመራ ዝተወልደ ዶክተር ኣማን ርእሶም፣ ብ1984 ምስ ስድራቤቱ ናብ ሱዳን ተሰዲዱ። ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ሽወደን ኣትዩ፣ ኣብ ዪቺፒንግ ትበሃል ንእሽቶ ከተማ ዓብዩ። ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ድሕሪ ምዝዛሙ፣ ኣብ 2000 ብኬሚካል ኢንጅነሪን ናይ ማስተርስ፣ ኣብ 2005 ብባዮሜዲካል ኢንጂነሪን ናይ ፒኤችዲ ማዕርግ ካብ ከይ.ቲ.ኤች (KTH) ዩኒቨርስቲ ሽወደን ረኺቡ።
ካብ 2005 ክሳብ 2008 ኣብ ሃርቫርድ ዩኒቨርስቲ ናይ ፓስት ቶክፈለውሺፕ ምርምር ኣካዪዱ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ KTH ዩኒቨርስቲ ብደረጃ ተሓጋጋዚ ፕሮፌሰር እናሰርሐ፣ ብውልቂ ሳይንሳዊ ምርመር ኣብ ምክያድ ዝነጥፍ ዘሎ ኮይኑ፣ ዝያዳ በታ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝመሃዛ ናይ ዲቪዲ ላባራቶሪ – ብ”ኣማን ዲቪዲ” እዩ ዝፍለጥ። ምስኡ ሕጽር ዝበለ ዕላል ኣካይድና ኣለና። ሰናይ ንባብ።
Aman Russom - Eritrean Interview in Tigrigna with found of DVD HIV Test
* ዝተፈላለየ ዓይነት ትምህርቲ ከምዝተመሃርካ ካብ ድሕረ-ባይታኻ ክርዳእ ክኢለ ኣለኹ። እዚ እንታይ ፍሉይነት ፈጢሩልካ?
– ኣብ ሓንቲ ጥራይ ኣይኮንኩን ጸኒሐ። ማስተርስ ክመሃር ከለኹ ኬሚካል ኢንጂነሪን ተማሂረ፣ ኣብ መወዳእታ ናይ ባዮቴክኖሎጂ ድሌት ኣሕዲረ። ናይ PHD ክገብር ከለኹ ድማ ኤለክትሪካል ኢጅነሪንግ ዲፓርትመንት እየ ከይደ። እዚ መግበርየይ ከኣ ብዕላማ፣ ሞያ ክልውጥ ደልየ’የ። ኬሚካል ኢንጂነሪን ሒዘ ጸኒሐ ኤለክትሪካል ወሲኸ።
ኣብ ፖስት-ቶክ ከኣ ድሕሪ phd ምውድአይ፣ ልክዕ እተን ሒዘየን ዝጸናሕኩ መሳርሒታት (tolls) ቱልስ ከመይ ጌረ ናብ ናይ መርመራ (ድያግኖስቲክስ) መዓላ የውዕሎ ከኣ ናይ ሰለስተ ዓመት ተሞኩሮ ጌረ። እዘን 3 ሰለስት ዝተፈላለያ ዓውድታት ትምህርቲ ፍልጠት ሂበናኒ፥ ብተወሳኺ uiqe apportunity ፈጢረናለይ። ድሓር ከኣ ብዙሕ ዓይነት ትምህርቲ ዝቐሰመ ሰብ ኣብ ህይወቱ ብዙሕ ምርጫ’ዩ ዘለዎ።
* ዘጽናዕካዮ ዓውዲ እንታይ እዩ?
– ብጥቕልሉ ክትዛረበሉ ከለኻ ‘ባዮሜዲካል ኢንጅነሪንግ’ ይበሃል። ኣብ ውሽጢ እንተኣቲኻ ኸኣ እቲ ዘጽንዖ ዓይነት ትምህርቲ “ናኖ ቴክኖሎጂ” ይበሃል። እዛ ናኖ ቴክኖሎጂ ዝብለካ ዘለኹ ዓይነት ትምህርቲ ሕጂ ትንቀላቐስ ዘላ ሓዳስ ትምህርቲ’ያ።
ናኖ ክበሃል ከሎ ብ10-9 እትግለጽ ኮይና፣ ዝተራቐቐ ወይ ዝማዕበለ ቴክኖሎጂ ክትጥቀም እትሕግዝ’ያ። ካልእ ንናኖ ቴክኖሎጂ ፍልይ ዘብሎ ብዙሕ ሞያ ክትፈልጥ ስለትገብረካ (multidisciplinary) ምዃኑ’ዩ። ‘ናኖ ቴክኖሎጂ’ ኣብ ባዮሎጂ ጥራይ ኣይኮነን ዝስርሓሉ፣፣ ኣብ ዓውድታት ቊጠባ፣ ስነ-ቐመም፣ ሕሳብ፣ ዝተፈላለዩ ምስ ስነ- ፍልጠት ዝራኸቡ ዓውድታት ይስርሓሉ እዩ።
* ስለምታይ ኢዃ ናኖ ቴክኖሎጂ ከተጽንዕ መሪጽካ?
– በቃ ምስ ኤርትራ ከተኣሳስራ ስለ ዝደለኹ እየ ነዛ ናኖ ቴክኖሎጂ መሪጸያ። ናኖ ቴክኖሎጂ ንሕብረተሰብና ክቕይር ይኽእል’ዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። እዚ ኸኣ ግሎባል ሄልዝ ኣፕሊኬሽን ጌርካ፣ ዓሶ ኤች.ኣይ.ቪ ከመይ ጌርካ ትቃልሰን፥ እቲ ቃልሲ ቀጻሊ እንድዩ ቴክኖሎጂ ግን ይሕግዘካ።
ኣብ ኤርትራ በዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ርሑቕ ገጠራት እኹል ዝርግሐ ዘለዎ (decentralization of laboratory) ናይ ላባራቶሪ ኣገልግሎት ንምቕራብ ካብ ዝብል ራኢ’ዩ።
* እዛ ምሂዝካያ ዘለኻ ብ “lab on DVD” እትፍለጥ መሳርሒት ንምንታይ’ያ እትጠቕም? ህዝቢ ንDVD ምስ ሙዚቃን ሓበሬታን ብዘለዋ ዝምድና’ዩ ዝፈልጣ፣።
– ሓቂ’ዩ ህዝቢ ንምዕቃብ ሓበሬታ፣ ሙዚቃ ምስማዕን ፊልም ብምርኣይን ጥራይ’ዩ ንዲቪዲ ዝፈልጣ። ሎሚ ግን ግዜ ተቐይሩ። እዛ ኣቐዲማ ብኸምዚ ኣገልግሎት ትፍለጥ ዝነበረት DVD ምሉእ ብምሉእ ኣብ biology ኣውዒልናያ ኣለና። እዚ ውጽኢት ናይ ኤለክትሪካል ኢንጂነሪንን ናይ ኦፕቲክስን’ዩ።
እታ ዲቪዲ፣ እተን ዲቪዲ ድራይቭን ዲቪዲ ዲስክን እታ ላብ ንብላ ኸኣ ላባራቶሪ ማለት’ዩ። ብኸመይ ትሰርሕ እንተበልካ እዛ DVD ኣብ እትሕንበበሉ CENTIFIGER FORCE ዝበሃል ኣሎ። ንኣብነት መናፈሻ እንተወሲድና ዝዘውር መጻወቲ ወይ መዘናግዒ ኣሎ። እቲ ቅልጣፈ ናይ ሕምባበ ናይ’ዛ መጻወቲ እናቐልጠፈ ምስ ዝኸይድ ናብ ደገ ገጽና እናወጻእና ኢና ንኸይድ።
ኣብ DVD ድማ ተመሳሳሊ በቲ ቅልጣፈ’ቲ ብላዕሊ ዝነጠበ ማይ ካብ ውሽጢ ናብ ደገ እዩ ዝኸይድ። እዚ ሕጂ እንታይ ማለት’ዩ? ቅልጣፈ ናይ’ታ DVD እንተደኣ ሒዝናያ ብልክዕ ኣበይ ኣላ እታ ማይ ንፈልጣ ኢና። ግን እቲ ሙዚቃ ናይዚኣ ኣብ ውሽጢ እዩ ዘሎ። ዋላ ሓበሬታ’ውን ከምኡ።
ንሕና ክልተ DVD ብሓባር ኣላጊብና ኢና ንጥቀም። ኣብ ውሽጢ መስመራት ፈጢርና። ኣብቲ መስመራት ዘሎ መኣዝናት ብልክዕ ስለ እንፈልጦ ብንጹር እታ ዘንጠብናያ ማይ ኣበይ ከምእትበጽሕ ንፈልጣ ኢና።
ነታ ማይ ሕጂ ናብ ደም ንቐይራ፣ ኣብዚ’ውን ብተመሳሳሊ ኣብቲ ናተይ ደም ዘሎ ዋህዮ ሓበሬታ ክትህበኒ ትኽእል እያ። ስለዚ እታ ንሙዚቃ ከተገልግለ ዝጸንሐት DVD ምሉእ ብምሉእ ናብ ሓደሽ ዓውዲ ከምዝኣትው ጌርናዮ። እዛ መሳርሒት እዚኣ ዝተፈላለየ መርመራታት ከተካይደላ ትኽእል፥ ብኡ መሰረት ከኣ ናይ ኤች. ኣይ. ቪ መርመራ ክንገብር በቒዕና ማለት እዩ።
* ዶክተር እንተዘይተጋግያ ካብ ኣዘራርባኻ ብጾት ከምዘለዉኻ ተረዲአ ኣለኹ። ሓቀይ ድየ?
– ኣይተጋገኻን ኣብ ትሕተይ 7 ተማሃሮ ኣለዉኒ። ኩሉ ባጀቶም ኣነ ይሽፍኖ ብኣይ ድማ ይመርሑ ብሓባር ከኣ ንሰርሕ።
* ዕላማ ናይቲ ተካይድዎ ሳይንሳዊ ምርምር እንታይ እዩ?
ቀንዲ ዕላማና ዝተራቐቐን ዘተኣማምንን መሳርሒ ተመራሚርካ ናብ ካልእ መዓላ ከምዝውዕል ምግባር’ዩ። ላባራቶሪ ንኽትገብር ዝዕንቅጸካ ዝተፈላለየ ሽግር’ዩ ዝገጥመካ። ካብኡ ናብኡ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ዝተማልአ ላባራቶሪ ንምውናን’ሲ ይትረፍ፣ ንምጽጋኑ’ውን እንተኾነ ኣዝዩ ዓቢ ብድሆ’ዩ ዝኾነን።
ክንዲ ዝኾነ ኸኣ፣ ከምቲ ዝድለ ኣብ ርሑቕ ገጠራት ናይ ላባራቶሪ ኣገልግሎት ኣሎ ምባል ዘድፍር ኣይኮነን። ስለዚ ቀንዲ ዕላማና እዛ ምሂዝናያ ዘለና ናይ ላባራቶሪ መሳርሒት “ላባራቶሪ ኣብ ዲቪዲ” ምስ ዘለዋ ናይ ዋጋ ብልጫን ምቹእነትን ኣብ ርሑቕ ገጠራት በጺሓ ህዝቢ ተጠቃሚ ንምግባር’ዩ።
* ፍሉይነት ናይ’ዛ መሳርሒት እንታይ እዩ?
– እቲ ብመጀመርያ ዝጥቀስ ቅልጣፈ’ዩ። ኣብ ሓጺር ግዜ ንሓደ ሕሙም ውጽኢት መርመርኡ ትህብ ብምዃና። በቲ ካልኣይ ደረጃ ኸኣ ናይ ላባራቶሪ መሳርሒታት ኣብ ዘይብሉ ትካል ጥዕና ክትጥቀመላ ይኽእላ።
ንመጸገኒ ዝግበረላ ወጻኢ የለን፥ ነቶም ቀተልቲ ዝኾኑ ሕማማት ናይ ምልላይ ዓቕሚ’ውን ኣለዋ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዓለም ኣስታት 70% ካብ’ቲ ኣብ ገጠር ዝነብር ህዝቢ ናይ ላባራቶሪ ተጠቃሚ ከምዘይኮነ እዩ ዝግለጽ። ንዕኡ ክትበጽሖ እንተዄንካ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ከተተኣታቱ ኣለካ።
እዛ ናትና ምህዞ ኣብዚ ዓቢ ተራ ክትጻወት እያ። ኣብ ዋጋ እንተመጻና ኸኣ እታ ‘ፍለው ሳይቶ ሜትሪ ላባራቶሪ’ ልዕሊ 20 ሽሕ ዶላር ክበጽሕ ከሎ፣ DVD driveን DVD discን ናይ’ዛ ” DVD ON LAB” ግን ካብ 200 ዶላር ዝሓልፍ ኣይኮነን። ብዘይካ’ዚ ናይ’ዛ መሳርሒት ናይ ምልላይ ደረጃ ብቕዓት ክሳብ 1 ማይክሮ ሜተር’ዩ ዝበጽሕ።
እዚ ምስ’ቲ ናይ DVD OPTICS ዝተተሓሓዘ እዩ። እዚ’ዩ ድማ ነዛ መሳርሒት እዚኣ ፍልይቲ ዝገብራ። ብዙሕ ዝተራቐቐ መሳርሒታ’ኳ እንተሎ፣ ግን ንሓደ ዓይነት ቫይረስ ጥራይ እዩ ዝርኢ። ናይ’ዚኣ ግን እቲ ‘ፕላትፎርም’ ብምርጫኻ ስለዝውሰን ንዝደለኻዮ ቫይረስ ክትምርምር ትኽእል ኢኻ። 
ዶክተር ኣማን፣ ብዘይካ ንኤች.ኣይ.ቪ. ንኻልኦት ዓይነት ሕማማት’ውን ክትምርምር ትኽእል ማለት ድዩ?
– ብርግጽ። እቲ ሚስጢር ኣብ’ታ DVD DISC እዩ። ክስራሕ ከሎ ንካንሰር፣ ንቲቢ፣ ንዓሶ፣ ንኤች.ኣይ.ቪ. እናተባህለት እንተተሰሪሓ ንዝተፈላለየ ሕማማት ኣብ ምልላይ ጸገም የብላን። እዛ መሳርሒት እዚኣ ሓደ ማይክሮ ሜተር ሪዞልሽን ኣለዋ።
ንኣብነት ጸጉርና 100 ማይክሮ ሜተር እዩ፣ ምርጓዱ፣ ወይ ከኣ 0.1 ሚሊ ሜተር፣ ሕጂ ሓደ ሚእታዊት ናይ ጸጉርና ምርጓዱ ኢና ንርኢ ዘለና። ሕጂ እዞም ናትና ዋህዮ (cell) ንምንታይ ቀያሕቲ ዋህዮታት ደም ጸዓዱ ዋህዮታት ደም ኢሎም ይቀያየሩ። ቀያሕቲ ዋህዮታት ደም ዳርጋ 3 ማይክሮ ሜተር እዩ።
ጸዓዱ ዋህዮታት ደም ከኣ ካብ 7 ክሳብ 15 ማይክሮ ሜተር። ስለዚ እዞም ኣብ ኣካላትና ዝርከቡ ዋህዮ ከነለልዮም ንኽእል ኢና። ካልእ ባክተርያ እንተኣለካ ካብ 1 ማይክሮሜተር ንላዕሊ ክኸውን ኣለዎ። ናይ’ዛ መሳርሒት እዚኣ ናይ ምልላይ ዓቕሚ ኣብ ባክተርያ እዩ ዝውድእ።
በዚ ኣገባብ’ዚ ቫይረስ እንተኣለካ ክንርእዮ ኣይንኽእልን ኢና። ነዚ ንምግባር ግን ዝመሃዝናዮ ሜላታት ኣሎ። ነታ ናኖሜተር ናቶም ከመይ ጌርና ልዕሊ 1 ማይክሮ ሜተር ንገብራ። ንኣብነት ካብተን ኣብዚ እዋን’ዚ ዝሰርሓሉ ዘለና፣ ናይ ኤች. ኣይ.ቪ መርመራ፣ ዓሶ፣ ዓባይ ሰዓል፣ መንሽሮ ትሮፒካል ዲዝዝ፣ ኣፍሪካን ስሊፒን ሲክነስ እየን።
ነዘን ዓይነት እዚኣተን ብማዕረ ንርእየን ኣለና። ነታ ናይ ቫይረስ ዝበልኩኻ እንታይ ኣሎ፣ ኩሉ ግዜ ዋህዮ ፕሮቲን DNA እዩ እቲ ናትና ኣካል። ሕጂ ፕሮቲን እንተለካ ELISA ዝተባህለ ኣሰይ (መርመራ) ኣሎ ELISA ንሰርሕ። DNA (ናይ ኣካላትና ካርታ) እንተለካ ኸኣ Microarray ዝበሃል ኣሎ ንዕኡ ንሰርሕ።
* እቲ ቀንዲ ኣተኩሮኩም ናበይ ዝቐንዐ’ዩ?
– ንሕና ኣብ ምምዕባል ናብ ዝርከባ ሃገራት’ዩ ኣተኩሮና። ነቲ ኣብ ዓበይቲ ሆስፒታላት ተተኺሉ፣ ብኽኢላታት እናተመርሐ ዝተፈላለየ ዓይነት ሕማማት ዝምርምር ላባራቶሪ ክውንና ስለ ዘይከኣላ፣ ነዚ ሕጽረት ንምምላእ ካብ ዝብል ዕላማ ኢና ጠመተና ናብ ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ዝገበርና።
እዚ ማለት ግን ንምዕቡል ዓለም ኣየድልን እዩ ማለት ኣይኮነን፥ ምኽንያቱ ኣብ ዋጋ ዘሎ ፍልልይ ዓቢ ስለዝኾነ። በቲ ካልእ ከኣ POINT OF CARE DAGNOSTIC እዚ እንታይ ማለት’ዩ፣ ሕሙም ኣብ ዘለዎ ቦታ BED SIDE ኣለይቲ ሕሙማት፣ ሕሙም ደቂስሉ ኣብ ዘሎ ክፍሊ ኮይነን ውጽኢት ናይ ዝተኣዘዘ መርመራ፣ ኣብ ሓጺር ግዜ ንዶክተር ከተቕርብ ይከኣል ብምዃኑ በቲ ሓደ፣ ዲቪዲ ናይ ልዕሊ 30 መርመራዊ መጽናዕቲ ዝተኻየዶ ብምዃኑ ኸኣ በቲ ካልእ፣ ምዕቡላት ሃገራት ነዚ ንምስፍሕፍሑ ይሰርሓ ኣለዋ።
* ዲቪዲ ምስ ምምዕባል ቪድዮ ስትሪሚንግ ተቐባልነቱ ከይጎድል ስግኣት ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ? እዚ ስክፍታ ኣይፈጥረልካን ዶ?
ኩሉ ሰብ ክርድኣ ዘለዎ ነጥቢ ኣሎ። መጀመርታ ዲቪዲ ንምንታይ ተባሂሉ ተሰሪሑ? ሕጂከ ኣብ ምንታይ ኣለና? ቴክኖሎጂ ይሕምበብ እዩ ዘሎ። እቲ ኣገዳሲ ግን ቴክኖሎጂ ድሮ ማዕቢሉ እዩ፣ ተዘርጊሑ’ዩ። ዓመታዊ ሚልዮናት ዲቪዲ’ዩ ኣብ ዕዳጋታት ዓለም ዝቐርብ።
ካልኣይ ከኣ ብዙሓት ኩባንያታት እንታይ ይገብራ ኣለዋ፣ ዲቪዲ ልዑል ብቕዓት ስለዘለዎ እተን ዓበይቲ ትካላት ከም መኸዘኒ ሓበሬታ ይጥቀማሉ እየን። ንኣብነት ንዲቪዲ ዘፍርያ ኩባንያታት SONYን PHLIPSን ተራባይት ካፓሲቲ ዘለዎ ንኽፈጥሩ ኣብ ስምምዕ በጺሖም ኣለዉ። ሕጂ ስክፍታታት የብልናን እቲ ቴክኖሎጂ ክመውት እዩ ኢልና።
ብኣንጻሩ ንሕና ነቲ ኣብ ኣጋ ምብቅዑ ዝነበረ ቴክኖሎጂ ናብ ካልእ መዓላ ብምውዓል ቀጻልነቱ ኢና ነረጋግጽ ዘለና ማለት’ዩ፣ ስለዚ ኣየሰክፍን እዩ። 
* ዶክተር ኣማን፣ ሓንቲ DVD disc ክንደይ ግዜ መርመራ ክንገብረላ ንኽእል?
– እታ ናብ ዲቪዲ ዝነጠበት ደም ንውሽጢ እያ ትተርፍ። ኣብ ካልኦት ዓይነት ሕማማት ክሳብ 100 ዝኸውን መርመራታት ከተካይድ ትኽእል ኢኻ። ኣብዚ ናይ ኤች.ኣይ.ቪ ግን ሓንቲ ዲስክ ክሳብ ሸሞንተ ሰባት ክምርመሩሉ ይኽእሉ።
ዲቪዲ ካብ ፕላስቲክ’ዩ ዝስራሕ፣ ዝተፈላለያ ካምፓኒታት ናብ ዕዳጋ ብብዝሒ ከቕርብኦ ስለዝኽእላ፣ እንተተኻኢሉ ሓንቲ DVD ንሓደ ግዜ ጥራይ ክትምርምረሉ ይከኣል’ዩ።
* እዛ ዝተፈላለየ ሕማም ናይ ምልላይ ዓቕሚ ዘለዋ መሳርሒት መዓስያ ናብ ኣገልግሎት ክትውዕል?
– ትጽቢተይ ምስ ናሽናል ሄልዝ ላባራቶሪ ድዩ ዋላ ምስ ኦሮታ መዲካል ስኩል፣ ካልኦት ኣብዚ ዓዲ ዘለዋ ኮለጃት ተሓባቢርና ከነእትወን ስለንኽእል፣ ንኻልእ ዓይነት ሕማም ኣብ ምምርማር’ውን ክትውዕል’ያ።
ስለዚ በተን ዘለዋና ውሱናት ባጀት ከመይ ጌርና ነተን ዘድልያና ሃገራት ትዝርግሕ…?
ኤርትራዊ ስለዝኾንኹ ኸኣ ቀዳምነት ንኤርትራ ሂበ ናብ ኤርትራ ከእትዋ እደሊ።
* ዋላ’ኳ ኣብ ኤርትራ እንተተወለድካ ኣብ ስደት ኢኻ ዓቢኻን ተማሂርካን። ምስ ሃገርካ ዘለካ ምትእስሳር እንታይ ይመስል ዶክተር?
– ዋላ’ኳ ኣብ ስደት እንተዓበኹ ኣብቲ ኮሚዩኒቲ ምስ ብዙሓት ማሕራት እየ ሰሪሐ። ምስ ኮሚቴ ፌስቲቫል እሰርሕ እየ። sewdish Eritrean forum for cooperation development cooperation እትብል ብኤርትራውያን ዝተመስረተት ማሕበር ምዃና’ያ፥ ምስ ሃገራዊ ማሕበር ዓይነ-ስዉራን ብምትሕብባር ምህናጽ መፍረ ደርሁን ማእከል ስልጠናን፣ ከምኡ ኸኣ “ብርሃን ምስ ህዝብና” ዝብል ስም ናብ ሃገር ናይ ጸዓት ቆጸርቲ እትልእኽ ፕሮጀትክ’ውን እነጥፍ እየ።
እዚ ኹሉ ናይ ሓባር ስራሕ’ዩ። ኣነ ብውልቀይ ክገብሮ ዝኽእል ብዘለኒ ሞያ ኣብ ዝተፈላለያ ትካላት ሃገርና እጃመይ ምብርካት እዩ፥ ይጀማምሮ ኣለኹ ክቕጽሎ’ውን እየ።
* ሃገራት ኣፍሪቃ ብድኽነትን ድሕረትን’የን ዝፍለጣ። ነዚ ምስሊ’ዚ ንምልዋጥ ኣፍሪቃውያን ተመራመርቲ ናይ ሓባር መድረኽ ናይ ምፍጣር መደብ ኣለኩምዶ?
– ኣነ ከም ኤርትራዊ ኣፍሪቃዊ መጠን ካብቲ ዘካይዶ ሓፈሻዊ ሳይንሳዊ ምርምር እቲ 25 ሚእታዊት ንኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ዘሸግር ሕማማት ኣብ ምጽናዕን መፍትሒታት ኣብ ምቕራብን እየ ዘሕልፎ።
እዛ ናይ ኤች.ኣይ.ቪ ምርምር ብምርጫይ ናብ ናይ ካንሰር ስራሕ ምለወጥክዋ ነይረ፣ ግና ብዝኾነ ምስ ዘሎ ውሁብ ኩነታት ነተን ካልኦት ዓይነት ሕማማት’ውን ንሰርሕ ኣለና። ናብ ሕቶኻ ንምምላስ ብኣህጉር ደረጃ ኣብ ቀረባ መጻኢ ሓደ ዋዕላ ከነካይድ ኢና።
ነዚ ቴክኖሎጂ’ዚ ብኸመይ ንዝርግሖ? ኣፍሪቃዊ ዓቕሚ ብኸመይ ክንጥቀመሉ ንኽእል ኣብ ዝብሉን ካልኦት ኣገደስቲ ነጥብታትን ክንዘራረብ ኢና ዝብል እምነት ኣለኒ።
* ዶክተር ኣማን፣ ኣብ ከይ. ቲ. ኤች. ዩኒቨርሲቲ ናይ መጀመርታ ኤርትራዊ ኣፍሪቃዊ ተመራማሪ ናኖ-ቴክኒሎጂ ኢኻ። ኣብ ስደት ኴንካ ኣብ ከምዚ ደረጃ ምብጻሕ ቀሊል ኣይኮነን እሞ፣ እንታይ መሰናኽላት ይገጥመካ ነይሩ ብኸመይ ከ ትሰግሮ ኔርካ?
– ናይ ባህሊ ፍልልይ እኳ እንተሎ፣ እቲ ዝዓበየ ብድሆ ስደተኛ ምዃን’ዩ። ማለት ኣድልዎ (discrimination) እዩ። ነዚ ክብድሆ ዝሓገዘኒ ኸኣ እቲ ናይ ስድራቤት ሞራል’ዩ። ግድን ኣይኮነን ስድራቤትካ ምሁራት ክኾኑ፣ እንታይ ድኣ ባይታ ዘጣጥሕ ደገፍ ዝገብሩ ኣለዎም።
ምስኡ ኸኣ ውልቃዊ ጻዕርን ተበግሶን፣ ከምኡ’ውን ኪኖ ሎሚ ንመጻኢ ሓሲበ ብምስርሐይ’የ ዝሰግሮ ነይረ። ብዝኾነ ይኹን መምዘኒ ካብ መማህርተይ በሊጸ ክርከብ ኣበርቲዐ እጽዕር ነይረ። ተዓዊተሉ ኸኣ።
* ዝበዝሐ ካብ ዕድሜኻ ኣብ ትምህርቲ ኢኻ ኣሕሊፍካዮ። ሕጂ’ውን ኣብ ምርምር ኢኻ ዘለኻ። ናብ’ዚ ደረጃ’ዚ ከብጽሓካ ዝኸኣለ ሚስጢር እንታይ እዩ?
– ሚስጢር ዓወተይ ኤርትራዊ ህርኲትነት እዩ። እታ ስኒ ምንካስ፣ እታ ኒሕ ኣላ። ኣነ ኸኣ ተስፋ ኣይቆርጽን እየ። (give up) ዝብልዎ ነገር ኣብ’ቲ ኣእምሮይ የብለይን። ሓንቲ ነገር ክገብራ እየ እንተኢለ ይደኽመላ እየ። እቲ ንዓይ ኣገዳሲ ኮይኑ ዝስምዓኒ ካብ ባህልና እዛ ስኒ ምንካስ እያ።
ሓንቲ ነገር ኣየፈልጣን እየ ኢልካ ተስፋ ዲኻ ክትቆርጽ፣ (give up) ዲኻ ክትገብር ወላ ክትፈልጣ ትጽዕር፣ (dig in) ጌርካ ከከም ዓቕምካ ትኸውን? ካልኣይ ከኣ ምስ ግዜ ነብስኻ እናፈለጥካያ ኢኻ ትኸይድ። ሰብ እንታይ ይመስሎ ኣነ ሕጂ ንፉዕ ዝነበርኩ ይመስሎም ከምኡ ግን ኣይኮነን። ኣነ ጻዕራም ጥራይ እየ። ዕላማይ ኣለልየ ድማ ብልክዕ እወቅዕ።
* ዓወት ይምነየልካ ዶክተር ኣማን የቐንየለይ።
– ኣነ’ውን አመስግን።

Cheap and quick HIV testing made possible with DVD scanners

Video streaming and USB sticks have rendered DVD players are all but obsolete. But their cheap optics may find a new life in a cost-effective and speedy technique for on-the-spot HIV/AIDS testing and other analytics.

Aman Russom, senior lecturer at the School of Biotechnology at KTH Royal Institute of Technology in Stockholm, says that his research team converted a commercial DVD drive into a laser scanning microscope that can analyse blood and perform cellular imaging with one-micrometre resolution. The breakthrough creates the possibility of an inexpensive and simple-to-use tool that could have far-reaching benefits in health care in the developing world.

“With an ordinary DVD player, we have created a cheap analytical tool for DNA, RNA, proteins and even entire cells,” says Russom. The so-called “Lab-on-DVD” technology makes it possible to complete an HIV test in just a few minutes, he says.

In a proof of concept demonstration, the researchers collected cell-type CD4 + from blood and visualized it using the DVD reader technology, DVD LSM. Enumeration of these cells using flow cytometry is now standard in HIV testing, but the practice has been limited in developing countries. Russom says DVD-based technology will provide an attractive option.

The Lab-on-DVD reaps 30 years of research and development on optical storage technology to create an alternative to flow cytometry, the standard equipment for hospitals. Flow cytometry units can cost upwards of USD 30,000, excluding maintenance. By contrast, mass-produced Lab-on-DVD units could be made available for less than USD 200, Russom says. And unlike the bulky and technically-complex flow cytometry instruments, a Lab-on-DVD would be portable and require less training to operate.

“The low cost of the technology makes it suitable as a diagnostic and analytical tool in clinical practice close to the patient,” Russom says. “And because it delivers extremely fast analysis, the patient does not need to go home and wait for a response. They can get it right on the first visit to a doctor.”

The research was partly funded by the EU Seventh Framework Programme, FP7. The researchers’ work was highlighted by Nature Photonics (impact factor 29) in April: http://bit.ly/105rt31

For more information, contact Aman Russom at +46 (0) 70 950 96 84 or aman@kth.se.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close