The History Of Mummification In Christian Monastery Of Eritrea

Spread the love

The history of mummification in christian monastery of Ham, Enda Mikael and other monasteries.
ሎሚ ፫(3) ጥሪ ናይቲ ክቡር ቅዱስን ዝኾነ ኣቡነ ሊባኖስ ዕረፍቱ ኢዮም ነዛ ሓጺር ታሪኽ ኣንቢብኩም ሼር በልዋ።
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!

ገዳም ደብረ ወርቅ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ብሸነኽ ደቡብ ካብ ሰርሓ ብእግሪ ናይ ኣርባዕተ ሰዓትን ፈረቓን መንገዲ፡ ወይ ውን ብንኡስ ዞባ ጾሮና፡ ካብ ጾሮና ንሸነኽ ደቡብ ብእግሪ ዳርጋ ናይ ኣርባዕተ ሰዓት ምስ ተጓዓዝካ ዝርከብ ገዳም እዩ። ኣብ ብራኸ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ፳፪፻፸፭(2275) ሜትሮ ዝርከብ እምባ፡ ኣቀማምጣ መሬቱ ከቢብ ዓንኬላዊ ብእምባ ዝተኸበ መእተዊኡ ብሸነኽ ምዕራብ እዩ። እዚ ገዳም’ዚ ብ፭፻፳፫(523) ዓ.ም. ብኣቡነ ሊባኖስ ተገደመ።

ኣቡነ ሊባኖስ ትውልዲ ዓዱ ኣብ ቍስጥንጥንያ (ዘሮም) ርእሰ ከተማ ግሪኽ ኮይኑ፡ ኣቦኡ ንጉሥ ኣብርሃም ኣደኡ ንግሥቲ ማርያም (ባዚሊሳ) ይበሃሉ። እዞም ሥድራ ቤት እዚኦም ውላድ ስኢኖም ንብዙኅ ዓመት ኣብ ቤተ ክርስቲያን እናተመላለሱን ንድኻታት እናመጽወቱን ውላድ ክህቦም ንኣምላኽ ይልምኑ ስለዝነበሩ፡ ነዚ ቅዱስ ውላድ ብሠለስተ ሓምለ ሃቦም። ኣቡነ ሊባኖስ ዕድሜኡ ንምስትውዓል ምስ በጽሐ፡ ሥጋውን መንፈሳውን ትምህርቲ ተማህረ። ኣካለ መጠን ምስ ኣኸለ ኸኣ ፍቓድ ሥድራኡ ንኽመልእ ጓል ንጉሥ ቍስጥንጥንያ ተመርዓወ። እንተኾነ ግና “ነቲ ደቁን ንብረቱን ሰበይቱን ኃዲጉ ዝስዕበኒ ዘለዓለማዊ ክብሪ መንግሥተ ሰማይ ኣለዎ” ዝብል ቃል ቅዱስ ወንጌል ዘኪሩ፡ ካብ ኣቦኡን ኣደኡን በዓልቲ ቤቱን ክፍለ ሓሰበ። ፍርቂ ለይቲ ምስ ኮነ እግዚአብሔር ኣምላኽ እቲ ሠናይ ድሌቱ ርእዩ ንቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ሰዲዱ፡ ‘እግዚአብሔር ፈላሲ ኴንካ ክትነብር ኃርዩካ እዩ እሞ ካብ ቤት ኣቦኻን ካብዛ ሃገርን ወፂእካ ሰዓበኒ’ በሎ። ንኣቦይ ክነግሮ እምበር ኢሉ ብልቡ እናሓሰበ ኸሎ፡ ‘ብሕጂ ኣቦኻ እግዚአብሔር፡ ኣደኻ ድማ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን እያ፡ ንዓ ካብዛ ዓለም ናብታ ዘለዓለማዊ ሓጐስ ዘለዋ’ በሎ። በዚ ኸኣ ብቓል መልኣኽ ተሓጕሱ ገለ ነገር ከይተማልአ ነቲ መልኣኽ ስዓቦ እሞ ናብ ግብጺ ደብረ ዘይቲ ዝብሃል ገዳም ናብ ኣቡነ ጳኵሚስ ኣብጽሖ። ካብ ኣቡነ ጳኵሚስ ኣርዑት ምንኵስናን ኣስኬማን ተቐቢሉ ብብሕትውናን ገዳማዊ ሕይወትን ይነብር ነበረ።

ብድኅሪ እዚ ብፍቓድ ናይ መንፈስ ወላዲኡ ናብ ምድረ ኣግዓዚ ብመርሳ ተኽላይ ተሳጊሩ ብ፬፻፴(430) ዓ.ም. ኣተወ። ኣብ በዓቲ ብጽኑዕ ብሕትውና ኣብ መታሕት ኣስገደ በቕላ ሾብዓተ ዓመት ገበረ። ኣብዚ ብብሕትውና ዝነብረሉ ዝነበረ ዓመታት ንመጽሓፍ ወንጌል ማቴዎስ ካብ ቋንቋ ጽርኢ ናብ ቋንቋ ግእዝ ስለዝተርጐመ ካብ ናይ ጥንቲ ቓላት ዓረብ ‘መታ(መጣዕ)’ ዝብል ቅጽል ስም ሃብዎ።
ኣቡነ ሊባኖስ ብሓዋርያዊ ተልእኾን ብብሕትውናን እናተዛወረ ብመስቀሉ ዝባረኾን ብእግሩ ዝረገጾን ኣብ ብዙኅ ቦታታት ምድረ ኣግዓዚ ድዉያን ዚፍውስ ማየ ጸሎታት ኣለዉ።

ኣቡነ ሊባኖስ ኣብታ ንሰብዓ ዓመት ብተባሕትዎ ዝተቐመጠላ ጉሕ ጨዓ (ጕንሒ ጨዓ) ደኃር እንዳ ባ መጣዕ ዝተባህለት በዓቲ ከምዘሎ ኣባ ኤልያስ ምስ ፈለጠ ሰብ ልኢኹ ናብ ኣክሱም ወሰዶ። ነቲ ቅድስናኡ ሓደ እኳ ከይፈለጠ፡ ኣብ መንጽር ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዝነበረ ዓቢይ ዱር ብኅቡእ ብዙኅ ተኣምራት እናገበረ ይነብር ነበረ። ኣብ ኣክሱም ኣብ ዝነበረሉ ዓመታት፡ እቶም ኃለፍቲ ቤተ ክህነት ብላዕ (ግቦ) ኪቕበሉ ምስ ርኣየ፡ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ‘ዘነሣእክሙ በጸጋ ሃቡ በጸጋ/ ነቲ ብናፃ ዝተቐበልኩምዎ ብናፃ ሃቡ’ እናበለ ስለምንታይ ነዚ ትገብሩ’ ኢሉ ኣትሪሩ ተቓወሞም። በዚ ምኽንያት’ዚ ኸኣ ተሰጒጉ ካብ ኣክሱም ወፂኡ ደረቓ ኣብ ዝተባህለ በረኻ በዓቲ ዓጽዩ ንሠለስተ ዓመትን ሽዱሽተ ወርኅን ተቐመጠ። ኣክሱማውያን ግና በቲ ኣብ ልዕሊ ኣቡነ ሊባኖስ ዝገበርዎ ግፍዒ ንሠለስተ ዓመት ዝኸውን ዝናም ተኸልኪሎም ምስ ተሸገሩ፡ ንኣባ ኣድኃኒ ዝተባህለ መነኮስ ክዓርቕዎም ለመንዎ። ኣባ ኣድኃኒ ነቲ ኣቡነ ሊባኖስ ዘለዎ ቦታ ኽገልጸሉ ብዝኣተዎ ሱባኤ፡ ኣብ በዓቱ ኪጽሊ ምስ ረኸቦ ‘ ኦ ኣቦና ከም ኣምላኽካ መሓሪ ኹን፡ ዝናም ክዘንም ድማ ጸሊ’ በሎ። ኣቡነ ሊባኖስ ከኣ ነቲ ግብሪ ኃጢኣት ገዲፎም ከምቲ ሓዋርያት ዝሠርዕዎ ብትእዛዝ እግዚአብሔር ኪኸዱ ከምዘለዎም ብምንጋር ጸልዩ ከምዝዘንም ገበረ።

ብኸምዚ ዝበለ ብሕትውና ብጸሎቱን ተኣምራቱን ትምህርቱን ጸኒሑ ናብ ገዳመ ቡር ጕናጕና መጺኡ ተቐመጠ። ኣብ ኃምሻይ ክፍለ ዘመን ምስ ዝነበረ ኃፀይ ገብረ መስቀል ኮይኑ ኣባ ኣድኃኒ እናተራድኦ ናይ ቤተ መስቀል ጕናጕና ቤተ ክርስቲያን ኣሕኒፁን መነኮሳት ኣፍርዩን ብድኅሪኡ ንኺብሕተሉ ናብ ሃም ማየ ክብሮም ዝበሃል ከደ። ኣብ ብዙኅ ቦታታት ማይ ስለዘፈልፈለ፡ ዕብየት ተኣምራቱን መግለጺ ክብሩን ነቲ ቦታ ‘ማይ ክብሮም’ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብዚ ቦታ እዚ ንነዊኅ ዓመት ተቐሚጡ ኣብያተ ክርስቲያን እናኣሕነፀ፡ ወንጌል እናሰበኸ፡ ብሥርዓተ ጳኵሚስ ናይ ገዳማትን ምንኵስናን እብነ መሠረት ኣንበረ። ኣብ ዘመኑ ኣብ ውሽጢ ገዳም ደብረ ወርቅን ከባቢኣ ንዝርከባ ጥንታውያን ገዳማትን ኣስታት ፳፼(20,000) መነኮሳት ምንባሮም ገድለ ኣቡነ ሊባኖስ ይሕብር።

ኣቡነ ሊባኖስ ብብሕትውና ሕይወት ገድሉ እናቐጸለ ኸሎ፡ ኣዋልድ ሃም ብፍትወተ ሥጋ ስለዝተጻብእኦ፡ ናብ ሽዋ ኸይዱ ገዳም ገዲሙ ተቐመጠ። ኣቡነ ሊባኖስ ኣብ ብዙኅ ቦታታት እናተዛወረ ሓዋርያዊ ተልእኾኡ ምስ ፈጸመ ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ መጺኡ፡ ‘ዕረፍትኻ ኣኺሉ እዩ እሞ ናብታ ዝነበርካያ ቦታ ናብ ሃም ተመለስ፡ ዕረፍትኻ ኣብኣ እዩ፡ ንኽብርኻ ኸኣ ክሳዕ ዳግም ምጽኣት ብስምካ ክትጽዋዕ እያ’ ምስ በሎ ተንሢኡ ናብ ሃም መንገዱ ኣቕንዐ። እንተኾነ ግና ነቲ ኣብ ሃም ዘኅለፎ ፈተና ዘኪሩ ‘ኦ ጐይታይ ብሕይወተ ሥጋይ ናብ ሃም ኣይተእትወኒ’ ኢሉ ምስ ጸለየ፡ ሓራሳት ኣብ ዝተባህለ ቦታ ብሠለስተ ጥሪ ዓሪፉ፡ ኣብ ገዳሙ ደብረ ወርቅ ተቐብረ።
ኃፀይ ገብረመስቀል፡ ከምዚ ዝበለ ሓደ ዓቢይ ኣቦ ኣብ በረኻ ተቐቢሩ ኪተርፍ ኣይግባእን እዩ’ ብምባል ናብ ኣክሱም ንኺውሰድ መቓብሩ ኪፈሓር ኣዘዘ። እንተኾነ ግና ፍቓድ እግዚአብሔር ከምዘይኮነ ዘብርህ እቶም መቓብር ኪኵዕቱ ዝጀመሩ ሰባት ኵሎም ኣዕይንቶም ምስ ዖሩ ኃፀይ ገብረመስቀል ‘ፍቓዱ ስለ ዘይኮነ ድዩ’ ኢሉ እናኣስተንተነ ኸሎ፡ ካብቲ መቓብር፦ ‘ብእግዚአብሔር ዝተዋህበኒ መዕረፊ ቦታይ እዚ ስለዝኾነ ኣብዚ ቦታ እዚ ዓቅምኻ ብዘፍቅዶ ቤተ ክርስቲያን ሕነፀለይ’ ዝብል ቃል ተሰምዐ። ድኅር’ዚ ብወርቂ ቤተ ክርስቲያን ሓነፀ እሞ በዚ ደብረ ወርቅ ኣቡነ ሊባኖስ ሃም ዝብል መጸውዒ ስም ተዋህባ።

መንፈስ ቅዱስ ከምቲ ንዅሎም ቅዱሳን ዝተፈላለየ ህያብ ዝህቦም፡ ንኣቡነ ሊባኖስ ድማ ዝረገጾ ባይታ ማይ ይነትዕ ነበረ። ገዳም ደብረ ወርቅ ካብ ፍጹም ከውሒ ዝፍልፍል ተኣምራታዊ ማይ ኣለዎ። ካብ ዝኾነ ቦታ ዝመጽኡ ዝተፈላለየ ሕማምን ድናሰን ዘለዎም ሰባት ይሓውዩ።
ኣቡነ ሊባኖስ ካብ እግዚአብሔር ብዝተቐበሎ ቃል ኪዳን መሠረት፡ ኣብ ከባቢ እዚ ገዳም ደብረ ወርቅ ዝርከብ ደብረ ሓዋርያት ዝተባህለ ናይ ብዙኃን ቅዱሳን ኣስከሬን ከይፈረሰ፡ ምስ መግነዙን ኣካሉን ዝነብር ኣሎ። ከምኡ’ውን ካብ ልሙጽ ጸድፊ ብውሕልነት ተዃዒቶም ዝተሠርሑ ጋህስታት ንኣስታት ፲፭፻(1500) ዓመት ከይመልኡ ክሳዕ ሎሚ ኣብ ጥቕሚ ይውዕሉ ምህላዎም ኣዝዩ ዘድነቕ እዩ።
ብተወሳኺ ድማ ናይዚ ገዳም’ዚ ጥንታውነት ዝሕብር ታሪኻዊ ቅርሳ ቅርስን ጽሑፍን ኣሣእልን ይርከብ እዩ።

ኣብዚ እዋን’ዚ ገዳም ደብረ ወርቅ ኣቡነ ሊባኖስ ሃም ኣብ ሠለስተ ዝተኸፍለ እዩ፡-
፩(1). መቃብር ኣቡነ ሊባኖስ
፪(2). ኣቡነ ሊባኖስ ን፵፫(43) ዓመት ዝጸለየሉ ‘እንዳ ማይ ክብሮም’ ሕጂ ብስም ቅዱስ ዮሓንስ ዝጽዋዕ ታቦት ዘለዎ
፫(3). ‘እንዳ ሓዋርያት’ ዝበሃል ድማ ዓፅመ ቅዱሳን ዘለዎ ቦታ ኾይኑ ብስም ቅዱሳን ጴጥሮስ ወጳውሎስ ታቦት ዘለዎ እዩ።

ገዳም ደብረ ወርቅ ኣቡነ ሊባኖስ ሃም ብዅሉ መዳዩ ታሪኽን ተኣምራትን ዘለዎ ኣሰር ጥንታውነቱ ዘይበተኸ፡ መልክዕ ቀዳሞት ኣበው ዘይገደፉ መነኮሳት ብብዝኂ ዘለውዎ ሕሊናኻ ዘህድእ መንፈስ ቅሳነት ዝህብ ቅዱስ ቦታ እዩ እሞ ናብኡ ነጊድና በረኸት ክንሳተፍ ናይ እግዚአብሔር ቅዱስ ፍቓድ ይኹነልና። ብቓል ኪዳን ኣቡነ ሊባኖስ ይሓልወና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close